Sabit diş telinde temizlik, sabah, akşam ve yemeklerden sonra florürlü diş macunuyla fırçalamayı, braketlerin üstünü ve altını ayrı ayrı temizlemeyi ve her gün ara yüz fırçasıyla braket çevresine ulaşmayı içerir. Amerikan Ortodontistler Derneği'ne (AAO) göre braket ve tel çevresinde plak kolayca birikir. NHS, tel takılıyken şekerli yiyecek ve içecekleri fazla tüketmemeyi, sert, gevrek ve yapışkan yiyeceklerden de kaçınmayı öneriyor.
Bilgilendirmelerin kesinlikle hekimin hastasını tıbbi amaçla muayene etmesi veya tanı koyması yerine geçmeyeceği ve muayene sonrası tanı ve tedavi planının değişebileceği unutulmamalıdır.
Braketler ve teller, diş fırçasının ulaşmakta zorlandığı çıkıntılar ve boşluklar oluşturur. AAO'ya göre plak ve yiyecek artıkları bu boşluklarda kolayca birikir. İngiltere'deki bir NHS hastane kuruluşunun (North Cumbria Integrated Care, NCIC) hasta broşürüne göre tedavi sırasında dişleri, diş etlerini ve teli temiz tutmak zorlaştığı için daha fazla fırçalamak gerekir.
Plak yeterince temizlenmezse iki sorun öne çıkar. Birincisi diş eti: AAO, braket çevresinde biriken plağın diş etinde şişme ve kanamaya yol açabileceğini anlatır. İkincisi diş yüzeyi: AAO'ya göre plak ve asit mineden mineral çektiğinde dişte beyaz lekeler oluşabilir. Aynı broşür, bakımsız kalan dişlerde tel çıkarıldığında izlerin kalabileceğini de belirtir.
NCIC broşürü fırçalamayı şu adımlarla tarif eder:
Broşür elektrikli ya da manuel fırçanın ikisinin de kullanılabileceğini söyler. Seçim konusunda şarjlı ve manuel fırçaları karşılaştıran yazıya bakabilirsiniz. AAO ayrıca, diş eti şişmişse braket çevresini ve diş eti çizgisini sert ovmadan, nazikçe fırçalamayı önerir.
NHS her gün ara yüz fırçasıyla dişlerin arasını ve telin altını temizlemeyi önerir. AAO ise diş ipi geçirici, ortodontik diş ipi tutucusu ve ara yüz fırçası gibi araçları sayar; su jetini de rutine eklenebilecek bir seçenek olarak anar. Hangisinin size uygun olduğuna tedaviyi yürüten hekim karar verir. Diş arası temizliğinde iki yöntemin farkı için diş arası fırçası ve diş ipi yazısına göz atabilirsiniz.
| Araç | Ne işe yarar? | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Diş fırçası (manuel ya da elektrikli) | Diş yüzeylerindeki ve braket çevresindeki plağı uzaklaştırır. | Sabah, akşam ve yemeklerden sonra (NHS) |
| Ara yüz fırçası ya da tutam fırça | Braketlerin çevresini ve telin arkasını temizler. | Her gün (NHS); NCIC broşürü günde iki kez, ayna karşısında öneriyor |
| Ortodontik diş ipi, diş ipi geçirici | Telin altından geçerek dişlerin arasındaki plağı alır. | Her gün (AAO) |
| Su jeti | Bazı kişilerde rutine yardımcı olarak kullanılır. | Hekimin önerdiği şekilde, fırçalamaya ek olarak |
| Florürlü ağız gargarası | Çürük önlemeye destek olur. | Hekiminiz önerirse; NCIC broşürü günde bir kez, fırçalamadan farklı bir zamanda (örneğin öğle yemeğinden sonra) kullanılmasını öneriyor |
NHS, diş telli kişilere sabah, akşam ve yemeklerden sonra florürlü diş macunuyla fırçalamayı önerir. NCIC broşürü de günde iki kez ve bütün öğünlerden sonra fırçalamayı yazar.
AAO, florürü hekimin önerdiği biçimde kullanmayı ve macunun florürlü olmasına dikkat etmeyi söyler. NCIC broşürü hekimin gerekirse farklı bir florür düzeyi önerebileceğini de ekler. Bu konuda kararı ortodonti tedavisini yürüten hekim verir.
NHS üç noktayı vurgular: Çok fazla şekerli yiyecek ve içecek tüketmeyin, çünkü çürüğe yol açabilir. Sert, gevrek ve yapışkan yiyeceklerden kaçının, çünkü teli kırabilir. Sakız çiğnemeyin, çünkü telin üzerine yapışabilir.
AAO, şekerli ve asitli içeceklerin özellikle sık sık yudumlanmasının riskli olduğunu, suyun daha sık tercih edilmesinin ise yardımcı olduğunu bildirir. Beyaz lekelerin nasıl oluştuğunu merak ediyorsanız dişlerdeki beyaz nokta lekeleri yazısına bakabilirsiniz.
Şeffaf plaklar çıkarılabilir olduğu için temizlik biraz farklıdır. AAO'ya göre su dışında bir şey yiyip içmeden önce şeffaf plaklar hekimin tarif ettiği şekilde çıkarılmalı, yeniden takmadan önce de dişler temizlenmelidir. Aynı kuruma göre şeffaf plak takılıyken su dışında bir şey tüketmek, yemekten sonra dişleri fırçalamadan şeffaf plağı takmak ya da onu iyi temizlememek beyaz leke riskini artırır.
NHS, telin kırılması durumunda ortodontiste başvurulmasını söyler; braket yerinden çıkarsa da kendi başınıza müdahale etmek yerine tedaviyi yürüten diş hekimine haber vermek doğru olur. AAO'ya göre tel ya da braketin sürtmesinden kaynaklanan küçük tahrişlerde ortodontik mum yardımcı olabilir; sürtünme devam ediyor ya da rahatsızlık veriyorsa yine hekime danışmak gerekir. Diş eti şişmesi ya da kanaması düzelmiyor, kötüleşiyor ya da sık tekrarlıyorsa da hekime başvurmak gerekir (AAO). Diş eti kanamasının öteki nedenleri için diş eti kanaması normal mi yazısına bakabilirsiniz.
NHS, tel takılıyken de düzenli diş kontrollerine devam edilmesini önerir. Tedavi bitince dişlerin geri kaymaması için pekiştirme aygıtı (retainer) kullanılır.
Hayır. AAO su jetini rutine eklenebilecek yardımcı bir seçenek olarak anar; su jeti fırçalamanın yerini tutmaz. Dişler arası temizlik için hangi aracın uygun olduğunu hekiminiz söyler.
Evet. NCIC broşürü elektrikli ya da manuel fırçanın ikisinin de kullanılabileceğini söyler. AAO da elektrikli diş fırçasını yardımcı araçlar arasında sayar.
Olabilir. AAO'ya göre beyaz lekeler tedavi öncesinde, sırasında ya da sonrasında görülebilir; braketler lekeye doğrudan neden olmaz, ama çevrelerinde plak daha kolay birikir ve plak ile asit mineden mineral çektiğinde leke oluşur. Düzenli fırçalama, florür ve şekerli, asitli içecekleri sınırlamak riski azaltmaya yardımcı olur. Oluşmuş bir lekenin değerlendirmesini hekim yapar.
NCIC broşürü, kılları yıprandığında fırçaların değiştirilmesini söyler. Eczanelerden ve marketlerden temin edilebilir.
Kaynaklar:
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Kapak görseli yapay zekâ ile üretilmiştir.
Son güncelleme: 11.11.2026 · Site editörü: info@mutlugulusler.com.tr