Kemoterapi veya baş-boyun bölgesine ışın tedavisi (radyoterapi) başlamadan önce yapılan diş kontrolü, ağızdaki enfeksiyon kaynaklarını önceden gidermeyi ve tedavi sırasındaki ağız sorunlarını azaltmayı amaçlar. ABD Ulusal Diş ve Kraniyofasiyal Araştırmalar Enstitüsü (NIDCR), bu kontrolün kanser tedavisinden yaklaşık bir ay önce yapılmasını öneriyor. Diş tedavisi planı onkoloji ekibiyle birlikte, kanser tedavisinin başlama tarihine göre yapılır.
Bilgilendirmelerin kesinlikle hekimin hastasını tıbbi amaçla muayene etmesi veya tanı koyması yerine geçmeyeceği ve muayene sonrası tanı ve tedavi planının değişebileceği unutulmamalıdır.
Kemoterapi ve radyoterapi ağızdaki dokuları etkileyebilir. Bu nedenle diş hekimi, tedaviden önce ağzı değerlendirir. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), kanser tedavisinden önce yapılan diş bakımının ağızda, dişlerde ve diş etlerinde enfeksiyon riskini azaltabildiğini belirtiyor.
Amaç, kanser tedavisi sırasında diş işlemine gerek kalmamasıdır. NCI'ya göre diş hekimi, enfeksiyon veya çürük riski taşıyan dişleri tedavi eder. Böylece tedavi sırasında görülen ağız sorunları daha az ya da daha hafif olabilir.
Kontrol, genellikle ağız ve dişlerin muayenesiyle başlar. Çürükler, kırık dişler, gevşek kron ya da dolgular ve diş eti hastalığı kanser tedavisi sırasında kötüleşebilir ya da sorun yaratabilir. Muayeneden sonra kişiye göre değişen bir plan yapılır:
Hangi işlemin gerekli olduğuna diş hekimi ve onkoloji ekibi birlikte karar verir. Her kişide tüm bu işlemler gerekmez.
NCI'ya göre kanser tedavisi başlamadan en az bir ay önce yapılan kontrol, diş işlemi gerekirse ağzın iyileşmesi için genellikle yeterli zaman bırakır. Tedavi tarihi yakınsa ya da süre kısıtlıysa hangi işlemlerin öncelikli olduğunu hekimler belirler.
Aşağıdaki tablo, sürecin genel akışını özetler:
| Ne zaman | Ne yapılır |
|---|---|
| Tedavi öncesi (yaklaşık bir ay önce) | Ağız ve diş muayenesi, gerekli dolgu, çekim ya da diş eti tedavisi, ağız bakımı eğitimi. Plan onkoloji ekibiyle paylaşılır. |
| Tedavi sırasında | Yumuşak fırçayla nazik temizlik, ağzın nemli tutulması, ağız yaralarının ve kuruluğun takibi. Yeni şikâyetler onkoloji ekibine bildirilir. |
| Tedavi sonrası | Daha sık diş kontrolü, florür uygulamasının hekimle konuşulması, ışın tedavisi bilgisinin her diş hekimiyle paylaşılması. |
NCI'ya göre sık görülen ağız sorunları şunlardır:
Baş-boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisinde çene kaslarında sertlik (trismus) de gelişebilir. NCI'ya göre bu sertlik genellikle ışın tedavisinin bitimine doğru başlar; tedavisine mümkün olan en erken dönemde başlanması kötüleşmesini önlemeye yardımcı olur.
NCI, ağız ve dişleri temiz tutmanın çürük, ağız yaraları ve enfeksiyonu önlemeye yardımcı olduğunu belirtiyor. Önerilenler arasında yumuşak kıllı diş fırçası, aroması hafif florürlü diş macunu ve sık aralıklarla ağız çalkalama yer alıyor; macundaki aroma, özellikle nane, ağzı tahriş edebilir. Alkol içeren ağız gargaralarından kaçınılması öneriliyor.
Ağız kuruluğunda NIDCR bol su içmeyi, buz parçaları emmeyi ve şekersiz sakız ya da şekerleme kullanmayı öneriyor. Aynı kurum, baş-boyun bölgesine ışın alanlara çene sertliğini önlemek için çene kaslarını günde üç kez çalıştıran egzersizler de öneriyor. Bunları hekimin tarif ettiği şekilde yapmak gerekir. Hangi ürünün ya da gargaranın uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
Işın tedavisinden sonra ağız kuruluğu ve ağızdaki mikrop dengesindeki değişiklik çürük riskini artırır. Cancer Research UK, bu kişilerin diş hekimine daha sık gitmesi gerektiğini belirtiyor. Kontrol sıklığı kişiye göre değişir. Çürüğün erken belirtileri için diş çürüğü belirtileri ve korunma yolları yazısına göz atabilirsiniz.
NCI'ya göre ışın tedavisi kemikteki çok küçük damarlara zarar vererek kemik dokusunun ölmesine yol açabilir. Baş-boyun bölgesine ışın almış kişilerde diş çekimi gibi cerrahi işlemler ve diğer diş tedavileri sorun yaratabilir; Cancer Research UK da ağzın ışın tedavisinden sonra daha yavaş iyileştiğini belirtiyor. Aynı kaynak, diş hekiminin tedavi biçimini değiştirmesi gerekebileceği için her diş işleminden önce ışın tedavisi aldığınızı söylemenizi öneriyor.
Kemik koruyucu ilaç kullanan kişilerde de çene kemiği iyileşmesi ayrıca değerlendirilir. NCI'ya göre bu ilaçlardan bazıları çene kemiği dokusunun yıkımına (osteonekroz) yol açabilir; diş çekimi ve uyumsuz protezler bu riski artırabilir, ancak bu durum yaygın değildir.
NIDCR, hastaların onkoloji uzmanının iletişim bilgilerini diş hekimine vermesini ve iki hekimin tedavi konusunda görüşmesini öneriyor. NCI de diş hekiminin sağlık öykünüzü ve aldığınız kanser tedavilerini bilmesini öneriyor. Diş hekimi tedavi planını bu bilgiye göre hazırlar; kanser tedavisinin zamanlamasına onkoloji ekibi karar verir.
Diş işlemleri, kanser tedavisinin başlama tarihi gözetilerek onkoloji ekibiyle birlikte planlanır. NCI'ya göre tedaviden en az bir ay önce yapılan kontrol, gereken diş işlemlerinden sonra ağzın iyileşmesine genellikle yetecek zamanı bırakır. Süre kısıtlıysa hekimler hangi işlemlerin gerekli olduğuna birlikte karar verir.
NCI, yumuşak kıllı bir fırçayla nazik fırçalamayı ve florürlü diş macunu kullanmayı öneriyor. Ağız yaraları ağrıtırsa fırçalama biçimi için hekiminize danışın.
Çekim yapılabilir; ancak baş-boyun bölgesine ışın alanlarda çene kemiği iyileşme sorunu riski nedeniyle özel dikkat gerekir. Işın tedavisi aldığınızı her diş hekimine bildirmeniz gerekir.
Hayır. Muayene, diş eti hastalığının tedavisi, uyumsuz protez ya da dolguların düzeltilmesi ve ağız bakımı önerileri de kontrolün parçası olabilir. Hangi işlemlerin yapılacağı kişiye göre değişir.
Kaynaklar:
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Kapak görseli yapay zekâ ile üretilmiştir.
Son güncelleme: 11.11.2026 · Site editörü: info@mutlugulusler.com.tr